Posted by: heart4kidsadvocacyforum | January 20, 2025

Ko e Ui ‘a e Kau Tame’alea ‘o e Melino Fakalangi-Fika 1-  Tongan- Ko hono faka’apa’apa’i ‘o e rev. Dr. Martin Lutelo Kingi, Jr.

‘Oku Monu’ia ‘a e Kau Tame’alea ‘o e Melino He ‘Oku Nau
Kau Fakafofonga ‘o e Mo’oní mo e Manava’ofá

‘Oku tau fakafiefia’i mo fakahaa’i he ‘aho ni ‘a e mo’ui mo e “ngaue” ‘o e rev. Dr. Martin Lutelo Kingi, ko e si’i. ‘Oku lahi ha ngaahi ‘ekitivitī he ‘ahó ni ‘i hotau pule’angá pea na’a mo e ngaahi fonua kehe kuo nau totongi ‘a e ngaahi tefito’i mo’oni ‘o ‘ene “ngāue ‘o e mo’uí”.  Ko e me’a kuo pau ke tau ‘ilo’i, ‘o hange ko ia ne fai ‘e he ni’ihi kehe na’e ngaue fakataha mo ia, ‘oku tau fehokotaki mo ‘ene ngaue.  ‘Oku fekau’aki ia mo hono ‘omi ki he ‘ilo ‘a e fa’ahinga ‘o e tangata ko e angatonu, fakamatakali, fakalotu, mo e fakamaau totonu fakapolitikale, ko e tefito’i ‘elemeniti ia ‘o ha fa’ahinga ‘o e tangata ‘oku lele lelei.

He ‘ikai lava ke tau nofo mavahe mei he ni’ihi kehé.  He ‘ikai lava ke tau fakakaukau ‘oku tau hao mei he ngaahi me’a mahu’inga ‘oku fehangahangai mo e kakai ‘i he fonua ni mo fakamamanilahi ‘i he ‘aho kotoa pe. Kuo pau ke tau mo’oni ko e fehokotaki mo e ngaahi tu’unga ‘o e fa’ahinga ‘o e tangata mo e ngaahi fa’ahinga kehe ‘oku tau vahevahe ‘a e palanite ko ‘eni ‘oku mahu’inga ange ia he taimi ni ‘i ha toe taimi. ‘Oku ‘ikai ke tau ma’u ‘a e tau’atāina ke fakahoko pē hotau fatongia ki he ni’ihi kehé. ‘Oku fā’ele’i mai kitautolu takitaha mo ha konga mahu’inga ‘oku hangē ha me’a ‘oku ‘ikai lava ke fakatokanga’í ‘a ia ‘okú ne fakafehokotaki fakalaumālie kitautolu. 

‘Oku fakahaa’i ia ko e ‘ofa, manava’ofa, manava’ofa, mo e mahino.  ‘Oku ‘i ai e taimi ‘e ni’ihi ‘oku stifled, tanu, pe fakamele’i ‘a e ngaahi me’a ko ‘eni ‘i he’etau mo’ui ka te tau lava ma’u pe ‘o toe ma’u ‘a e ngaahi ‘elemeniti ko ‘eni ‘i he taimi ‘oku fakaake ai kitautolu ki he mahu’inga ‘oku nau fakahoko ‘o a’u pe ki he’etau mo’ui.  Ko ia ‘i he ‘aho ni ‘oku ou pehe ki hoku ngaahi kaungame’a, “‘a hake”! Tau takitaha vakai mu’a ki hotau laumālié pea toe fakamanatu ‘a e uho ‘o e konga mahu’inga ko ‘eni ‘okú ne fakafehokotaki kitautolu ki he uho ‘o hotau fa’ahinga ‘o e tangatá.  Te tau lava ‘i he tu’unga ko ‘eni ‘o e ‘ilo’i ‘o liliu ‘a e anga mo e ngaahi tukunga kotoa ‘oku fakatupu ‘auha mo dissembling hotau mamani.

‘Oku ou ‘ilo’i ‘oku ‘ikai ha feitu’u ofi ki he mamani ‘oku ofi ki he “misi” na’e ma’u ‘e Toketa tu’i ma’a hotau fa’ahinga ‘o e tangata! Ko ha tangata ia na’e tuku ki he ngaahi tefito’i mo’oni ‘o e –

Nonga

‘Ofa ta’e -faitu’unga’a ta’e ‘i ai ha fakamaau

Kāpasá

Fakamaau Totonú

Angatonu

‘Ulungaanga faitotonu

Anga mā’oni’oní

Fakakau Atu

Angatonu

“Ko e Tauhi ‘o Hoku Tokouá”

Tokanga’i ‘o e masivá mo e ni’ihi ‘oku ‘ikai ke nau fakafofonga’í.

Na’e ‘ ikai te ne ‘ amanekina mai te tau hoko ko ha māmani ‘ oku kau ‘ i he ngaahi tau ‘ e 23.

Na’e ‘ikai ke ne ‘amanaki ‘e ‘i ai ha kakai ‘e toko 582,000 ‘i he ‘Iunaiteti Siteiti na’e ‘ikai ke nau nofo ‘i he ngaahi hala homau kolo.

Na’e ‘ikai ke ne ‘amanaki ‘e ‘i ai ha kakai tukuhausia ‘e toko 1 billion ‘i he mamani.

Na’e ‘ikai ke ne ‘amanaki ‘e veteki mo molomoloki ‘a e ngaue ‘i he taimi na’e fakaava ai ‘a e ngaahi matapaa ke fakakau ‘a e disenfranchised kotoa pe ke ma’u ha faingamalie ke fe’auhi mo feinga ke lavame’a ‘i he’enau mo’ui.

Na’e ‘ikai ke ne ‘amanaki ‘e movete mo faka’auha ‘a e ‘anitelope. He ‘ikai ke ne teitei misi ‘e mole mei he kakai fefine ‘a e totonu ke fai ha ngaahi fili te ne uesia honau sino mo e mo’ui lelei.

Na’e ‘ikai ke ne ‘amanaki ‘e mavahe ‘a e kau hikifonua mei honau fonua tupu’anga ke tu’u fakatu’utamaki ki he’enau mo’ui ke ma’u ha tau’ataina. nofo’anga, pea hao mei he mate.

Na’e ‘ikai ke ne ‘amanaki ‘e hanga ‘e he “isms”, entrenched ‘i he taufehi’a ‘o fakataha’i ia ki he tapa kotoa pe ‘o hotau fa’ahinga ‘o e tangata pea hae’i ia. 

Na’e ‘ikai ke ne ‘amanaki ‘e hanga ‘e he’etau ngaahi polokalama ako ‘i he pule’anga ni ‘o ta’ofi ‘etau fanau ako ‘i hono fakatupulaki ‘o e fanau ako ‘oku mateuteu ki he mamani kuo nau ma’u. Na’e ‘ikai ke ne fakakaukau ‘e kei fakamahu’inga’i pe ‘a e kau faiako pea ‘ikai ke nau ma’u ha vahe mo’ui.

Na’e ‘ikai ke ne ‘amanaki mai te tau kei fihia pe ‘i he fonua ni ‘i hono tokanga’i ‘o e mo’ui lelei fakaemamani lahi ma’a e kau tangata’i fonua kotoa ‘i he fonua ni.

Na’e ‘ikai ke ne teitei misi ‘oku tau kei feinga pe ke liliu e me’afana pea na’e ‘i ai ha shootings ‘e 42 ‘i he US ‘i he 2022. Na’e ‘ikai ke ne teitei misi ‘e ‘i ai ha fanau te nau ‘alu ki he ngaahi ‘apiako ‘o tamate’i e fanau mo e kau faiako kehe pea ko e taimi lahi ‘oku nau iku ‘o tamate’i kinautolu.

Na’e ‘ikai ke ne teitei misi ‘i he ta’u 2024 ‘oku mau kei feinga pe ke fakakaukau’i e founga ke tali ‘aki e fili ‘a e kakai ki he tu’unga fakasekisuale.

Na’e ‘ikai ke ne teitei misi ‘oku te’eki ai ke tau fakakaukau’i e founga ke ‘oua na’a ngata pe ‘i hono faito’o ‘o e kanisaa ka ‘oku ne ta’ofi ‘a e kanisaa, ka ‘oku tau vilohi ‘etau ngaahi ve’eteka mo e me’a fakapa’anga ki he ngaahi fetu’u mo e ngaahi palanite kehe ko ha me’a mahu’inga.

Na’e ‘ikai ke ne teitei misi he ‘ikai ke tau lava ‘o mapule’i mo fakahaofi hotau palanite koe’uhi ke tau lava ‘o ‘oange ki he’etau fanau ha palanite tu’uloa ke nau nofo ai.

Na’e ‘ikai ke ne teitei misi ‘e ‘i ha tu’unga faingata’a pehe ‘a e ngaahi famili ‘i he hoko ‘a e sosaieti mo hono ngaahi moveuveu ko ha ivi takiekina lahi ange ki he’etau fanau mo e fanau pea mo e matu’a mo e kolo ‘oku ui ke hoko ko e konga ‘o e mo’ui ‘a ha ki’i tamasi’i. 

‘Oku kei mo’ui pe ‘a e misi ‘a Dr. tu’i ‘i he “maama ‘o e ngaahi laumalie”, pea ko e tokolahi ‘o kitautolu ‘i he mamani, ‘oku tau feinga ke tauhi ‘a e kakano, kakano mo e tupenu ‘o ‘ene misi ‘i he ngaue ‘oku tau fai.  ‘Oku fie ma’u ke tau puke ‘a ‘ene “faka’anaua” mo e embellish pea fakalahi ia ke liliu ‘a e mamani ko ‘eni kae ‘oua kuo toe foki ki hono axis pea hoko ‘a e “misi” ko ha founga mo’oni ‘o e mo’ui ki hotau ‘ulungaanga mo e fengaue’aki mo e ni’ihi kehe.  Te tau lava pea ‘oku tau ma’u ‘a e malohi ke ngaue’i ‘a e “faka’anaua”. Na’e fai e fakava’e!  Na’e fai ‘a e ngaahi feilaulaú! Ko e me’a pē ia ‘a’au mo au! Ko ha me’a “US”! Ko e faingata’a ‘e taha ‘i he taimi ‘e taha!

Kuo pau ke tau fakapapau’i ‘oku ‘ilo’i ‘e he’etau fānaú ‘a e hisitōlia ‘o e kakai na’a nau feilaulau’i ‘enau mo’uí ma’atautolú.  ‘Io, ma’atautolu! Kapau ‘oku ‘ikai Waldensians ‘a e ngaahi talanoa ‘i he hisitolia ‘o e fonua ni, ta ko kitautolu matu’a, kau memipa ‘o e famili, mo e kau faiako kuo pau ke tau fua ‘a e fatongia.  Kuo pau ke tau foki ki he founga motu’a ‘o makatu’unga ‘i he ouau ‘o e “talanoa fai”. Kapau he ‘ikai ke tau kamata vahevahe ‘etau “Ngaahi Mo’oní”, he ‘ikai lava ‘etau fānaú ‘o laka ki mu’a pea fakakakato honau “ngāue” fakafo’ituituí, ‘a ia ‘okú ne fakakakato e ngaahi faka’ānaua ‘a ‘etau ngaahi kuí! 

‘Oua te ke hoha’a kia Mateni!  ‘Oku mau sio ki ho’omou faka’anaua pea kuo mau ‘a hake mei he’emau mohe!

Ko e tangata-ko e talatupu’a-ko e tokotaha fa’a fakalelei


Leave a comment

Categories