Posted by: heart4kidsadvocacyforum | June 1, 2025

Tongan-‘Oku ou lea ‘aki pe-Notes from Beth #-121. Konga 3. Tui Hange ha Ki’i Tamasi’i vs. Tui ‘Oku Matu’otu’a

Ngaahi Fakakaukau mei Hoku Laumalie ki Ho Loto

Ko e me’a ‘oku ou tangane’ia mo faka’apa’apa’i ai ‘a e “Tui” ‘a ha ki’i tamasi’i ko ‘ene ta’e’aonga, mo’oni, mahino, ‘ikai sivi’i pea ‘ikai hano pule’i koe’uhi he ‘oku fakatefito ia ‘i honau natula totonu pea fehokotaki mo e “Tupu’anga” ‘oku nau ha’u mei ai.  Hange ko e lea ‘a Carolyn Haywood, “‘Oku ‘ikai ngata pe ‘i he ta’ehalaia mo fie ‘ilo ‘a e fanau ka ‘oku nau fakatu’amelie mo fiefia foki.  Ko hono fakanounou, ko e me’a kotoa pe ia ‘oku faka’amu ‘a e kakai lalahi ke nau a’usia.”  Kuo te’eki ai ke ‘uli’i kinautolu ‘i honau tu’unga fakanatula, ‘oku ‘ikai ke nau ma pe ma ‘i he ngaahi me’a pe kakai ‘oku nau tui ki ai.  ‘Oku nau vilitaki ‘i he’enau tukupa ke tu’u ma’u ‘i he’enau “Tui”.  ‘Oku ‘ikai fie ma’u ke ngaue ‘a e fanau ‘o ‘ikai hange ko e kakai lalahi, ke fakahoko ‘enau “Tui” mo e “Faivelenga”.  Ko ‘enau tui pe ki ha me’a pe ha taha, ‘oku nau pikitai ki he tui ko ia kae ‘oua kuo hu atu ‘a e kakai lalahi pe ngaahi tukunga ‘oku tanumaki ‘e he kakai lalahi ke veteki ‘enau tui pe “Tui” ki ha me’a, ki honau mamani toputapu ‘o maumau’i ‘enau ta’ehalaia ‘i he’enau kei si’i. 

Kapau te tau faka’aonga’i ‘etau fanau ‘i loto ‘iate kitautolu takitaha, neongo kapau ‘oku tanu loloto ‘i hotau laumalie, te tau ‘ilo’i ‘etau “Mo’oni” ‘a ia ko ‘etau malava ke falala ki he’etau fa’a ‘ilo’ilo mo fai ‘a e ngaahi fili totonu ‘o e me’a ke ma’u mo e “Tui” ki ai.  “‘Oku toe ‘ilo’i ‘e he tui matu’otu’a ‘a e poto ‘o e tamasi’i ka ‘oku fakaloloto ia ‘e he ngaahi tele’a kuo tau fou ai” ‘a ia ‘e lava ke lau ko ha ngaahi faingamalie ke tupulaki ai ‘etau malava ke hoko ko ha tokotaha “Tui” pe “Faivelenga” ko ha ‘ulungaanga ‘o hotau ‘ulungaanga.  ‘I he’etau hoko ko ha tokotaha lahi, neongo ‘e faingata’a he taimi ‘e ni’ihi ke pikitai ki he’etau “Tui”, hange ko e tui ‘i he ‘ilo’i ko e kuonga ko ‘eni ‘o e moveuveu mo e moveuveu ‘oku tau a’usia fakaemamani lahi, ‘e mole meiate kitautolu pea ‘e hoko ia ‘i he tokoni ‘a e “Laumalie Ma’ongo’onga”, mo ‘etau ngaahi kui. 

‘Oku ‘i ai ‘etau ma’u ‘a e “Tui” ‘i he ‘ilo ko ‘eni ‘oku ‘i ai ‘ene kaunga ki he’etau mo’ui kotoa.  ‘Oku ou tui ‘oku ne ma’u ‘a e malohi ke hiki hake hotau laumalie ‘o poupou’i ai hotau tu’unga fakatu’asino, lelei fakaeloto, mo e ivi fakalaumalie.  ‘Oku tau fie ma’u ‘a e malohi ‘o e tui mo e faivelenga ‘i he’etau ngaahi a’usia ‘i he mo’ui.  ‘Oku fu’u faingata’a ke “Faivelenga” ki ha taha pe ha fa’ahinga me’a ‘i he mamani ‘o e ‘aho ni, ka ‘o kapau te tau tui ki he ngaahi ‘ulungaanga ‘o e me’a kuo foaki mai ‘e he “Laumalie Ma’ongo’onga” ke tau muimui mo falala ki ai, ‘oku hokohoko atu pe ‘a e loloto mo e tupulaki ‘etau “Tui” ‘a ia te tau ma’u ai ‘a e melino ‘oku mahulu hake ‘i he mahino kotoa pe pea ‘e ‘i he tu’unga totonu fakalangi ‘a e me’a kotoa pe.  ‘Oku ou fie vahevahe mo kimoutolu ‘oku mahu’inga ke mou ma’u ‘a e “Tui” ‘i hono ‘ilo’i ko e mamani ‘oku “Fa’ele’i ha fo’i mo’oni fo’ou ‘e falute ai ‘a e ‘ofa, fiefia, melino, manava’ofa mo e fakamaau totonu”.  Pikitai ki ho’o “Tui”, ‘oku ngaue ia!


Leave a comment

Categories