Posted by: heart4kidsadvocacyforum | January 15, 2026

Tongan-Ngaahi Lea Fakakikite Mei he Ngaahi Kui

Popoaki #32 “‘Oku ‘ikai ke u ongo’i hela’ia”!

Ako ke Hu ki Hotau Tukufakaholo

Fakafanongo ki he’enau Popoaki!

‘Oku faingofua ‘eni ‘o a’u ki he tu’unga ‘oku fie ma’u ke tau ki’i tu’u ‘o manatu’i ‘a e me’a kuo ako’i mai ‘e he’etau ngaahi kui, ‘a ia ‘e ala tokoni mai kiate kitautolu ‘i he mamani faingata’a mo moveuveu ko ‘eni. ‘Oku tau fie ma’u honau poto ke foua ‘a e moveuveu mo e kovi ‘oku fakahoko ‘i he fa’ahinga ‘o e tangata ‘i he palanite ko ‘eni.  Ko e palanite ko ‘eni na’e tu’utu’uni ke ne ‘omi kiate kitautolu ha mo’ui faka’ofo’ofa ‘oku fonu ‘i he me’a kotoa pe te tau lava ‘o fakakaukau atu ki ai ko e kakato ‘o hotau tu’unga ko ha kakai fakalangi mo ma’oni’oni.  ‘Oku ou fanongo ki honau le’o ‘i he’eku misi ‘i he po’uli.  ‘Oku ou ongo’i ‘oku nau ‘akilotoa au ‘aki ha ‘ofa ta’efakangatangata ‘a ia ‘oku liliu ki hono manatu’i ‘oku ‘ikai ke u tuenoa pea ‘oku tokanga’i au.  Ko koe foki kuo pau ke ke tau’atāina ki he’enau potó mo e tokangá.  Ko ha fakamo’oni ia ‘o ‘etau mo’ui ta’engata. 

Kuo fakaloloto kinautolu ki honau halanga ‘o e fa’a ‘ilo’ilo mo e me’afoaki ‘o e “sio” ‘a ia ‘oku ne faka’ata kinautolu ke nau lava ‘o sio ‘i he veili ke nau fengaue’aki ‘i he’etau mo’ui.  ‘Oua na’a ke tukunoa’i ‘eni pe tukunoa’i ‘a e mo’oni ‘o ‘enau ‘i ho’o mo’ui.  Fekumi ma’u ai pe ki he mo’oni. ‘Oku ke ma’u ha ngaahi malohi mo ha ngaahi me’afoaki ‘oku te’eki ai ke ke kamata ke faka’aonga’i koe’uhi he ‘oku ‘ikai ke ke tokanga.  Hange ko ia na’e tohi ‘e Curtis Burrell ‘i he’ene Negro Spiritual- (pea ‘oku ou toe fakalea atu-) “‘Oku ‘ikai ke u ongo’i hela’ia”, tangutu ‘i he ngaahi lea ko ‘eni ‘o fakaake ‘a e uho ‘o e taumu’a ho laumalie ‘i ho’o ‘ilo’i kuo ke a’u ki he mama’o ‘i he ‘ofa mo e ‘ofa mei he ongo tafa’aki fakatou’osi ‘o e veili.

“‘Oua ‘e Ongo’i Hela’ia”

‘Oku ‘ikai ke u ongo’i hela’ia,

Kuo u fu’u mama’o mei he feitu’u na’a ku kamata mei ai,

Na’e talamai ‘e ha taha ‘e faingofua ‘a e hala,

‘Oku ‘ikai ke u tui na’a Ne ‘omi au ki he mama’o ko ‘eni ke li’aki au!

‘Oku ‘ikai ke u tui na’a Ne ‘omi au ki he mama’o ko ‘eni pea li’aki au he taimi ni!

Na’a ku puke, ka na’e ‘omi au ‘e he ‘Otua -Na’a Ne ‘omi au ki heni,

Kuo u faingata’a’ia, ka na’e ‘omi au ‘e he ‘Otua, na’a Ne ‘omi au ki he mama’o ko ‘eni,

Na’e ‘ikai ha’aku kaungame’a, ka na’e ‘omi au ‘e he ‘Otua, na’a Ne ‘omi au ki heni,

Na’a ku ta’elata, ka na’e ‘omi au ‘e he ‘Otua, na’a Ne ‘omi au ki heni,

‘Oku ‘ikai ke u tui na’a Ne ‘omi au ki he mama’o ko ‘eni pea li’aki au he taimi ni!

‘Oku ke sio ki he ngaahi faingata’a ‘o e mamani ka ke manatu’i ma’u pe kuo ‘omi koe ‘e he ‘Otua ki he mama’o ko ‘eni pea tatau ai pe pe ko e ha ‘a e hala ko ‘eni ‘oku feliliuaki ma’u pe ‘a e mamani ko ‘eni- Tui na’e ‘omi koe ‘e he ‘Otua ki he mama’o ko ‘eni pea he ‘ikai ke ne li’aki koe.

‘Ofa ke tu’uloa ho’o melino mo e fiefia koe’uhi he ‘oku lelei ‘a e me’a kotoa pe ‘i ho laumalie.


Leave a comment

Categories